BLOG

Türkiye de ve Dünya da İş Sağlığı ve Güvenliği

Türkiye de ve Dünya da İş Sağlığı ve Güvenliği

Geleneksel anlamıyla iş sağlığı ve güvenliği; “işyerlerini işin yürütümü nedeniyle oluşan tehlikelerden uzaklaştırmak ve sağlığa zarar verebilecek koşullardan arındırarak, daha iyi bir çalışma ortamı sağlamak için yapılan sistemli çalışmalar” olarak tanımlanmaktadır.

TÜRKİYE’DE VE DÜNYA’DA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ    

 İş Sağlığı ve Güvenliği Kavramı

Geleneksel anlamıyla iş sağlığı ve güvenliği; "işyerlerini işin yürütümü nedeniyle oluşan tehlikelerden uzaklaştırmak ve sağlığa zarar verebilecek koşullardan arındırarak, daha iyi bir çalışma ortamı sağlamak için yapılan sistemli çalışmalar” olarak tanımlanmaktadır.   

İş Sağlığı ve Güvenliği Kavramında Gelişmeler

 • Günümüzde İSG işletmelerde yönetim, verimlilik, devamlılık, rekabet gibi kavramlarla da ilişkilendirilmeye başlanmıştır.

 • İSG’nin önündeki engelleri aşmada öne sürülen önemli yaklaşımlardan biri; İSG’ni, yönetimler için bir maliyet unsuru olma düşüncesinden çıkarıp bir verimlilik unsuruna dönüştürmektir. Bu, işletmeler için rekabet gücü demektir. Modern Anlamda İş Sağlığı ve Güvenliğinin Tanımı

 • İSG; işin yürütülmesi sırasında doğan sağlığa zarar verecek koşullardan ve güvenliği tehlikeye düşürecek durum ve davranışlardan korunmak, üretimin devamlılığını sağlamak ve verimliliği arttırmak amacıyla yürütülen sistemli ve bilimsel çalışmalardır. İSG Çalışmalarının Amacı

1- ÇALIŞANLARI KORUMAK (SAĞLIK ve GÜVENLİK)

2- ÜRETİM GÜVENLİĞİNİ SAĞLAMAK (VERİM ARTIŞI, KALİTE ÜSTÜNLÜĞÜ)

3-İŞLETME GÜVENLİĞİNİ SAĞLAMAK (ACİL DURUM TEDBİRLERİ, RİSK DEĞERLENDİRME….)

İSG’nin Konusu :

• Çeşitli teknik, tıbbi, hukuki, yönetsel, beşeri ve psikolojik unsurlar İSG konusu içine girmektedir.

 • İşyerindeki donanım ve üretim teknolojisi, ergonomik koşullar, personelin beceri düzeyi ve yaşı, ilgili mevzuat, işyerindeki organizasyon yapısı, işçilerin sağlık kontrolleri ve işe uygunluğu, tıbbi hizmetler ve organizasyonu, ortam özellikleri (gürültü, toz, ısı, aydınlatma, havalandırma, temizlik vb.), işe alım süreçleri, ücretler, sosyal hizmetler, çalışma saatleri gibi pek çok konu İSG ile doğrudan ya da dolaylı olarak ilişkilidir.

İş Sağlığı ve Güvenliği ;

• Çok disiplinli (multidisipliner) bir bilim dalıdır

 • İlgili tarafların katkısı ile gelişir (çalışanlar, devlet ve işverenler ve örgütleri)

 • Düzeltmekten ziyade koruyucudur

 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ NEDEN ÖNEMLİDİR?

Rakamlarla İş Sağlığı ve Güvenliği

DÜNYA

 -Resmi rakamlara göre Dünyada her yıl ortalama 270 Milyon iş kazası meydana gelmekte

 -160 Milyon kişi meslek hastalığına tutulmakta

-Yılda 1,2 milyon işçi ölmektedir.

 - ILO’ya göre, kayıtlara girmeyenlerle birlikte Dünyada her yıl 2.000.000 çalışan işle bağlantılı kazalar ve meslek hastalıkları sonucu hayatını kaybetmekte ve bu sayının artma eğiliminde olduğu tahmin edilmektedir.

 - Kısaca her yıl Dünya nüfusunun yaklaşık 1/3000’i iş kazalarında ölmekte

 - Yaklaşık 1/12’si iş kazası ya da meslek hastalığına tutulmaktadır.

- Rakamlar çocuk ve yaşlılar hariç tutularak işgücüne oranlandığında, bu rakamların iki kat fazla olacağı da göz önüne alınmalıdır (1500 kişide 1 ölüm, 6 kişide bir iş kazası).

- Kaynaklara göre; endüstrileşmiş ülkelerde iş kazaları ve meslek hastalıklarının toplam maliyeti bu ülkelerin Gayri Safi Milli Hasılalarının %1’i ile %5’i arasında değişmektedir.

- Bu maliyet, özellikle kalkınmakta olan ülkelerin göz ardı edemeyeceği kadar ağır bir maliyettir.

- ILO’ya göre her yıl Dünya gelirinin % 4’ü yani yaklaşık 1.25 trilyon dolar İSG ile ilgili sorunlar nedeniyle kaybedilmektedir.

- Dünya genelinde nüfusun yaklaşık olarak %50-60’ının ücretli olarak çalıştığı dikkate alınırsa ve bu orana kayıt dışı çalışanların oranı da eklenirse İSG’nin önemi daha da artmaktadır.

-İş kazalarının % 98’i, meslek hastalıklarının da tamamı önlenebilir özelliktedir.

-Bu bağlamda, güvenli çalışmanın sağlanması, çalışanların sürdürülebilir bir refah seviyesine ulaşabilmeleri açısından İSG ülkelerin çözmek zorunda oldukları sorunların başında gelir.

 ÜLKEMİZ

 SSK İstatistiklerine Göre Ülkemizde:

• 2005 yılında 73.923 iş kazası olmuş, 519 kişi meslek hastalığına yakalanmıştır.1.096 kişi hayatını kaybetmiştir.

 • 2006 yılında 79.027 iş kazası, 574 meslek hastalığı ve 1601ölüm.

• 2007 yılında % 2 artış (80.602). Dikkat çekici nokta, meslek hastalığı sayısında görülen % 110’luk artıştır (1208).

• 2008 yılında 72.963 iş kazası, 539 meslek hastalığı yaşanmıştır. Bunlar sonucu 866 ölüm olmuştur.

• 2008 yılında iş kazası ve meslek hastalığı sonucu kaybedilen iş günü sayısı 1.865.115. Rakamlarla Türkiye

• 2009 yılında ise, 64.316 iş kazası 429 meslek hastalığı meydana gelmiş, 1171 kişi hayatını kaybetmiştir.

• 2009 yılında iş kazası ve meslek hastalığı sonucu kaybedilen iş günü sayısı 1.589.000’dir.

 • Meslek hastalıklarının çoğu teşhis edilememektedir. • Dünyada iş kazası oranı % 44, meslek hastalıkları oranı % 56 iken; ülkemizde bu oran % 99 / % 1 şeklinde gerçekleşmektedir.

 • İş kazaları ve hastalıklarının, sosyal güvenlik sistemine toplam maliyeti yılda 4 milyar YTL’dir. ÜLKEMİZDE her gün; > 220 iş kazası olmaktadır (6,5 dakikada bir). > 4 kişi, iş kazası sonucu hayatını kaybetmektedir (6 saatte bir işçi). > 8 kişi, iş kazası sonucu iş göremez hale gelmektedir (3 saatte 1 işçi).

İSG’nin Ekonomik Boyutu :

• Rakamlar bir işyerinde SGK’ya kayıtlı işçilerin içindeki oranı gösterir. Diğer sosyal güvenlik kuruluşları (Bağkur-Emekli Sandığı) dahil değildir.

• TÜİK istatistiklerine göre ülkemizde çalışanların % 46’sı kayıt dışıdır. Kayıt dışı çalışanlar tarımda yoğunlaşmakla birlikte, sanayide çalışanların genellikle ağır ve tehlikeli işlerde (inşaat gibi) çalıştıkları bilinmektedir.

• TÜİK’in bir araştırmasında, bir yıl içinde istihdam edilenlerin % 2,9’unun işle ilgili kaza veya rahatsızlığa maruz kaldığı tespit edilmiştir.

 • Buna göre ülkemizde her yıl iş kazası geçiren kişi sayısı yılda 600 bin civarında olabilir. İSG’nin Ekonomik Boyutu İş kazaları ve meslek hastalıklarının sosyal güvenlik sistemimizde yarattığı kayıp yıllık 4 MİLYAR TL’dir. TÜİK’in GSMH rakamlarına göre toplam kayıp yılda yaklaşık 35 milyar TL’yi bulmaktadır.

İSG Ülkemiz İçin Neden Önemli?.

 • Bu tablo en başta uluslararası prestijimizi sarsmakta

• Çok büyük ekonomik kayıplar yaratmakta

 • Çok önemli sosyal sorunlara yol açmakta

• Ayrıca, firmalarımızın rekabet kabiliyetini ve pazarlama gücünü olumsuz etkilemektedir.

• AB’ye giriş süreci İSG konusunda yapabileceklerimizin en iyisini yapmamız anlamında çok önemli bir fırsattır. Zaten İSG konusunda AB standartlarının çok ötesinde olduğumuz için, müzakere sürecinde sorun çıkacak başlıklar arasında İSG’de yer alacaktır.

İSG’nin Sosyal Boyutu :

 • İş kazalarıyla karşılaşan kişiler iş güçlerinin tümünü veya bir kısmını belirli bir süre yitirmektedirler. Bu, ücret gelirinin tümünün ya da bir bölümünün yitirilmesi anlamına gelmektedir. Üretken olan işçi, artık tüketici ve belki de başkalarına muhtaç hale gelir. Bu sıkıntıların ailesine yansıması da kaçınılmazdır.

 • Bu açıdan işçinin sağlık ve güvenliğinin sağlanması, sosyal anlam ve barış açısından tüm toplumu ilgilendirmektedir.

• İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle ölen ya da iş göremez duruma düşen işçinin işletme ve ülke ekonomilerinde yarattığı kayıplar:

a) İnsan gücünün (emeğin) kaybı

b) İşçinin gelecekte yaratacağı üretim ve hasılanın kaybı

c) İşçinin yetiştirilmesi için yapılan eğitim harcamalarının kaybı

d) İş günü kaybı

e) Çalışmadığı günlerin tazmini

f) Yapılan sağlık giderleri

g) Maddi-manevi tazminatlar

h) Mahkeme masrafları

 i) Yapılan harcamaların fırsat maliyeti

 İSG’nin İşletmeler Açısından Önemi :

• İşletmeler, sistemli ve planlı bir şekilde İSG çalışmaları yapmadığı takdirde aşağıdaki maliyetlerle karşılaşabilir:

a) İşçilerin işgünü kayıpları artar.

b) Bakım onarım masrafları artar.

c) Hammadde-malzeme kayıpları artar.

d) Sağlık harcamaları artar, ayrıca SSK’nın rücu davalarına muhatap olunabilir.

e) Mağdurlara ödenecek maddi-manevi tazminatlar söz konusu olur.

f) Mahkeme masrafları artar.

g) İş göremeyen işçinin yerine alınan işçiler için eğitim, sigorta masrafları artar.

 i) İş durdurulabilir veya işyeri kapatılabilir.

j) Para ve hapis cezaları söz konusu olabilir.

k) Siparişler gecikebilir ve işletme pazar kaybına uğrayabilir.

l) Vasıflı işgücü işletmeden kaçabilir.

Rekabet Gücü Açısından İSG’nin Önemi :

• Küreselleşen Dünyada başarıyı belirleyen en önemli faktör, Dünya piyasalarına açılan mal ve hizmetlerin, firmaların ve ülkelerin rekabet kabiliyetidir.

 • Ucuzluk ve kalite, kuşkusuz rekabetin en önemli iki unsuru olmakla birlikte, artık tüketicilerin piyasadaki mal ve hizmetlerle ilgili çok farklı beklentilere sahip olduğu da tartışmasızdır.

• Bu anlamda, günümüzün bilinçli ve seçici tüketicisi, mal ve hizmetlerin üretim sürecinin çevre ve insan sağlığı açısından ne derece güvenli olduğu ile de ilgilenmektedir.

Rekabet Gücü Açısından İSG’nin Önemi :

 • Bu doğrultuda, firmaların alacağı İSG tedbirleri, kendilerine uluslararası piyasalarda rekabet üstünlüğü sağlayacaktır.

 • Öte yandan günümüzde DTÖ, UÇÖ gibi uluslararası kuruluşlar çalışma koşulları, sağlık ve çevre gibi konularda yatırım yapan ülkelerle yapmayan ülkeler arasındaki maliyet farklarının, ülkeler arasında haksız rekabete yol açtığından hareketle; uluslar arası ticarette bu konularla ilgili bazı standartlar getirilmesi üzerinde uzun süredir tartışmaktadır.

• Bu nedenle AB kapısındaki ülkemizin, İSG konusundaki standartlarını geliştirmesi, uluslararası rekabet koşullarına adapte olmasını da kolaylaştırabilir.

        Tüm bu veriler ışığında sonuç olarak; İş Sağlığı ve Güvenliği kültürüne ne kadar çabuk uyum gösterilirse,bir toplumun bir çok yönde gelişim gösterme hızı ve iş hayatındaki huzur ve refahı da o oranda artış gösterecektir.


Duygu ÖZTÜRK

B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı